نشان ملی ثبت(رسانه‌های دیجیتال)

دسته بندی: کلاسیکال


Life of Christ 1

بازتاب صدای باورمندان اعصار پیشین

نویسنده: آروین صداقت کیش

کیفیت، کیفیت و باز هم کیفیت. این اولین چیزی است که هنگام شنیدن اوراتوریوی آوازی لوریس چکناوریان، زندگانی مسیح، به گوش می‌رسد. در این اثر خوانندگان در چهل موومان (دو بخش) به آواز تسبیح معبود می‌گویند. حتا اگر ندانیم شالوده و ماده‌ی اولیه‌ی این نواهای مذهبی از کجا و با صرف چه همت و متحمل شدن چه زحماتی آمده خود آثاری که می‌شنویم گویای گویا است. و حتا اگر نتوانیم معنای متن آیینی‌شان را دریابیم یا بر بستر فرهنگ دینی مسیحی درکشان کنیم (که قاعدتا اغلب ما نمی‌توانیم چنین کنیم) این آثار آوازی زیبایی معنوی-موسیقایی مختص خودشان را دارند.

تکه‌های این اوراتوریو سفری شگفت‌انگیز و رازآمیز به دل سنت‌های قرون وسطای مسیحی (روایت ارمنی) فراهم می‌کند، تصویری بازآفریده به دست آهنگساز امروزین از متن‌هایی موسیقایی به نمایش می‌گذارد که قدمتشان بین 1500 تا 1000 سال است (گرچه ما نمی‌دانیم دقیقا سهم آهنگساز چقدر است و سهم متن‌های مرجع چقدر). زمانشان بسیار از ما دور است. چنان دور که بیم آن می‌رود موسیقی اصلا ارتباطی برنیانگیزد و مفهومی را در ذهن شنونده نسازد. اما چنین نیست. کافی است تنها بگذاریم صدا به درون بیاید و در ذهن نفوذ کند. آنگاه پژواک صدای آن مومنان تاریخی اثر می‌گذارد و شنونده را مجذوب می‌کند.

با یا بی هر گونه درک فرهنگی لیتورژیک، حتا بدون باور به ایمان مذهبی مسیحی خطوط موسیقایی رنگارنگ و پرطنینی که در Lord Have Mercy (Resurrection and Ascension) می‌شنویم همچون اوجی برای اوراتوریو مسحور کننده است. سکون کیهانی و ازلی موجود در هر یک از آوازها، از همان اولین، The Lord’s Prayer، (گرچه در اندک جاهایی به فراخور متن ممکن است دگرگونی حالت نیز بپذیرد) نمایی می‌یابد و حضور خود را همچون عنصری برآمده از شکوه و هیمنه‌ی ایمان با صدای پرصلابت تکخوان و ساختار سنگین و متین همخوانان پایدار می‌کند. همان کاری را می‌کند که در اصل قرار بوده بکند؛ در دل‌های باورمندان احساسی الهی برمی‌انگیزد. روایت موسیقایی محض ما از زیبایی‌های چنین اثری –که فارغ از اینها است- فرآورده‌ی جانبی آن غایت اولیه است. و این زیبایی، ولو جانبی، چندان هست که ارج آهنگساز را در نگاه ما افزون کند.

اوراتوریو کرال کلاسیکال زندگانی مسیح از تولد تا عروج آروین صداقت کیش لوریس چکناوریان رادنواندیش

برای خرید و دانلود آلبوم زندگانی مسیح به وب‌سایت بیپ‌تونز مراجعه کنید.

آراء منتقدان: 0 ( 0 رای)
28 مهر 1397
Simorgh Film Music Selection 1

روزگار نوازندگان حرفه‌ای

نویسنده: آروین صداقت کیش

روزگاری را در نظر آورید که آهنگسازی برآمده از سنت کلاسیک غربی قطعه‌ای برای ترکیبی از سازهای ایرانی و غیرایرانی می‌نوشته و بهترین نوازندگان و بهترین گروه موسیقی کلاسیک ایرانی وقت به دلیل مناسبات نهادی‌ای که در دل آن می‌زیستند، بی‌دلزدگی و استنکاف (یا احساس عداوتی برآمده از عدم صلاحیت آهنگساز) از غریبگی‌اش آن را اجرا می‌کردند. این یک فرض رویایی نیست بلکه حقیقت اجرای باله‌ی سیمرغ لوریس چکناوریان است (و همچنین یکی دو اثر دیگر از جمله عیاران احمد پژمان) که گروه سازهای ملی به سرپرستی فرامرز پایور آن را به شایستگی نواخته‌اند. و این نکته‌ای بس مهم در مناسبات نهادی و اجتماعی موسیقایی است (و فقدان بزرگ امروزین) حتا اگر در انتشار کامل سیمرغ (نسبت به تنها بخش «سوگ‌»اش که سال‌ها پیش در آلبوم «گوش» شماره‌ی 4 منتشر شده بود) سال اجرا به اشتباه 53 (درست 1354 است) نوشته و نام گروه و نوازندگان برجسته‌اش (فرامرز پایور، حسن ناهید، هوشنگ ظریف، رحمت‌الله بدیعی، حسن منوچهری، محمد دلنوازی و محمد اسماعیلی) را به کلی فراموش کرده باشند.

سیمرغ جنبه‌هایی آشنایی‌زدا، خیال‌انگیز و زیبا از رنگ‌آمیزی گروه ایرانی را به نمایش می‌گذارد. بافت‌اش در لحظات اول تنها چند نغمه‌ی پراکنده‌ی بی‌هدف می‌نماید، اما اگر خوب بشنویم متوجه طر ح پنهان در حال گسترشی در این نقطه‌گذاری موسیقایی می‌شویم که هر لحظه زیبایی مینیمال خود را در نغمه‌های تک اما مرتبط به نمایش می‌گذارد. بااین‌حال بخشی از سرگردانی اثر هرگز برطرف نمی‌شود زیرا این یک اثر موسیقایی محض نیست بلکه همراه رقص بوده است. یعنی بخشی (و به گمانم بخش اصلی) از زیبایی اثر در هم‌افزایی میان کنش رقصندگان و موسیقی تکمیل می‌شود. افسوس که ما امروز از درک لذت کامل این اثر محرومیم و تنها باید مانند یک سوییت سازی آن را دریابیم. این درست است که در جاهایی که امکان اجرای باله‌ها هست نیز گاهی سوییت‌هایی از آنها اجرا یا ضبط می‌شود اما آنجا مساله‌ی انتخاب است و هر دو میسر.

بااین‌همه علاوه بر زیبایی موسیقایی سیمرغ در همین شکل موسیقایی محض‌اش هم خودبسنده است و به ما نشان می‌دهد که چگونه می‌توان با همان ترکیب‌های کاملا آشنا فضای صوتی غریب و وهم‌انگیزی آفرید.

سیمرغ منتخب موسیقی فیلم باله گروه نوازی سازهای ایرانی آروین صداقت کیش کلاسیکال لوریس چکناوریان رادنواندیش

برای خرید و دانلود آلبوم سیمرغ منتخب موسیقی فیلم به وب‌سایت بیپ‌تونز مراجعه کنید.

آراء منتقدان: 3.4 ( 5 رای)
26 شهریور 1397
photo 2018 08 11 09 52 2

منطق سخن

نویسنده: آروین صداقت کیش

درست از همان لحظه که فانفارِ آغازِ آوای کهن، همان فاصله‌های پنجم ساده با درهم شدن فضایی کاملا آشنا مهیا می‌کند تا بعد در جریان سخن گفتن ترومپت ریزپرده‌ای و بافت تقلیدی ارکستر به زبان نقش‌مایه‌های ردیف گشوده شود، دست و پنجه نرم کردن رضا والی با یک منطق موسیقایی به چشم می‌آید. دو دهه از گرایش آهنگساز نوگرای ایرانی به متن ردیف می‌گذرد (گرایش پیشین بیش از هر چیز مطابق رسم زمانه به ملودی‌های مشخص محلی یا مُدها به شکل آزاد بود)، و او طیف بزرگی از تجربه‌ها را  (عمده درجریان «خوشنویسی»ها) پشت سر گذاشته و به اینجا رسیده است.

نخستین امر آشکار، دشواری از آن خود کردن منطق آفرینش و جمله‌پردازی است (کشف روال‌های گسترش) برای آهنگسازی که در سنت موسیقایی دیگری نفس می‌کشد. سخن گفتن به زبان دیگر یا اندیشیدن در یک منطق ساختاری متفاوت همیشه بی‌اندازه دشوار است. چنان که گاه می‌تواند به لکنتی تمام عیار تبدیل شود (و می‌دانیم در مواردی از استفاده‌ی آهنگسازان از ذخیره‌ی موسیقایی ردیف شده است). آن گنجینه‌ی موسیقایی در آوای کهن والی مجموعه‌ای از اشیاء غریب یا غریب‌نما نیست که بدون نفوذ به دل ساختارشان همچون یک صورتکِ بدوی در متن یک تابلوی نوگرا قرار گرفته باشد. او موفق شده درون این اشیاء بیاندیشد و با منطق آنها چیزی تازه بیافریند. به درون دنیای شگفت‌انگیز روابطشان پای گذاشته و بر منطق سخنشان اگر نه تماما چیره حداقل دست یافته است.

در سرنا (با نام فرعی آوازهای محلی شماره 17) نیز سویه‌هایی از همین ویژگی دیده می‌شود. منتها آنجا والی کار روان‌تری در پیش داشته. منطقی که در سرنا باید با آن مواجه می‌شده از آنِ ملودی‌های محلی است که از یک سو آهنگساز در مقایسه با ردیف تجربه‌ی بیشتری در کار با آنها داشته و از سوی دیگر قابلیت جذب بیشتری در زبان موسیقی کلاسیک دارند. با این‌حال والی بنا بر سمت و سوی تازه‌اش تنها به نشاندن ملودی‌ها بر بافتی عمودی یا تنظیم کلاسیک غربی آنها اکتفا نکرده، بلکه کوشیده در جاهایی از چهار موومان محلی‌وار سخن بگوید، چنان که اگر ملودی‌های برداشتی را نشناسیم به سختی ممکن است آنها را از هم تمییز دهیم.

رضا والی سرنا آروین صداقت کیش خانه هنر خرد پارتیتورخوانی 3 کلاسیکال

آراء منتقدان: 3.8 ( 7 رای)
18 شهریور 1397
Rostam and Sohrab

تقارن ستیغ‌ها

نویسنده: آروین صداقت کیش

رستم و سهراب، این تراژیک‌ترین قله‌ی حماسه‌های فارسی را لوریس چکناوریان به هیات اپرایی درآورده و برای دومین بار منتشر کرده است. اجرای پیشین (ضبط سال 2000) را انتشارات هرمس سالی پس از ضبط منتشر کرده بود. این اجرای تازه با تکخوان‌هایی متفاوت (و به همین دلیل با لهجه‌ی برآمده از آواخوانی و تاکید متفاوت) و البته همان ارکستر و کر و احتمالا رهبری خود آهنگساز، گویا نسبت به اجرای پیشین نسخه‌ای دگرگون شده است1. این را بدان قرینه می‌توان دریافت که پرده‌ی دوم در این ضبط شانزده قسمت دارد و در نسخه‌ی 2000 نُه، یا بعضی قسمت‌ها در اجرای جدید طولانی‌تر و مستقل‌تر شده‌اند.

این اپرای دو پرده‌ای از دو جهت درخور محتوایش است. نخست سرگذشت طولانی نوشته شدنش از آغاز دهه‌ی 1340 تا نیمه‌های دهه‌ی 1360 و از جستجوی ماده‌ی اولیه در زورخانه‌ها تا همراهی و همیاری کارل اُرف افسانه‌ای با آن خود نوعی سرگذشت حماسی را تداعی می‌کند. و دوم جایگاهی که این اثر در میان آثار آفریننده‌اش دارد. رستم و سهراب از لحاظ فنی و زیبایی قله‌ی آثار چکناوریان است. اینچنین دو ستیغ با یکدیگر مقارن شده‌اند.

از همان آغاز، از مقدمه‌ی سازی پرده‌ی اول، آهنگساز به روشنی نشان می‌دهد که می‌خواهد آب و آتش را به ظرافت هر چه تمام‌تر در کنار یکدیگر نگاه‌دارد، دو عنصر متضاد داستان، یعنی لطافت و مهر پدری(گاه مادری)-فرزندی و تابعش غم سرنوشت تراژیکی که گویا همه‌ی دانندگان داستان چشم‌انتظار آنند را با خروش و خشونت نبرد به هم بیامیزد و گاه‌به‌گاه، به فراخور داستان به یکی میدان شکفتن و غلبه بر دیگری بدهد. عناصر متضاد داستان، هیجان، انرژی و انفجار روشنایی در مقابل اوج لطافت، سکون و تیرگی قرار می‌گیرد و چه به‌جا و متناسب. اما همه‌ی مایه‌وری رستم و سهراب از این نیست. افزون بر این، اثر از ریتم و رنگ‌آمیزی (ترکیب این دو را در آغاز پرده‌ی دوم، نبرد اول رستم و سهراب بشنوید) و نقل ملودی‌های شناخته شده (مخصوصا تم‌های زورخانه‌ای) غنی است و بهره‌گیری از رنگ‌‌آمیزی ارکستری در آن، گرچه بدیع نیست، اما ماهرانه انجام شده است.


1- در مورد هیچ‌کدام از این دو موضوع در دفترچه‌ی آلبوم اطلاعاتی نیست.

آروین صداقت کیش اپرای رستم و سهراب لوریس چکناوریان کلاسیکال

برای خرید و دانلود آلبوم اپرای رستم و سهراب به وب‌سایت بیپ‌تونز مراجعه کنید.

آراء منتقدان: 3.3 ( 6 رای)
03 شهریور 1397
Gole Goldoon 1

تغزل و جنون از دست رفته

نویسنده: امیر بهاری

آلبوم «گل گلدون» یکی از اولین تلاش‌های موسیقی‌دانان ایرانی برای ترکیب موسیقی ایرانی و موسیقی جَز است. این آلبوم پس از 17 سال تجدید چاپ شده و این فاصله زمانی برخورد ما با این اثر را کمی متفاوت می‌کند. تلاش برای نواختن قطعاتی با حال و هوای موسیقی ایرانی در فضای موسیقی جَز در آن مقطع زمانی (سال 1379 و 1380) شایان توجه است حتی اگر ماحصل چندان درخشانی نداشته باشد اما ترکیب دو جنس از موسیقی که وابستگی زیادی به خلاقیت‌های فردی نوازنده و احساسات لحظه‌ای او دارند با اتکا بر علم دانشگاهیِ [هارمونی جز] تلاشی در تعارض است و حداقل اینجا توفیق چندانی کسب نکرده است.

بیل اوانس نابغه سفید پوست که از موسیقی کلاسیک به جَز روی آورده بود و در تببین هارمونی جَز نقش بسیار مهمی داشت، زمانی جز را درک کرد که توانست مثل همتایان سیاه‌پوست‌اش آن زندگی عجیب را تجربه کند. حتی اعتیاد شدید او دلیل مرگش شد. جَز هنگامی که روی نمودار می‌آید معمولا چیز دیگری می‌شود شاید هم چیز خوبی باشد اما آن جَز آرمانی نخواهد بود. (مثل موسیقی متن فیلم لالالند که با ژشت جَز عملا در نقطه‌ی مقابل جَز قرار می‌گیرد).

«گل گلدون» یک تفسیر آکادمیک دانشجویی از هارمونی موسیقی جز است. نوازنده چنان در بند صحیح نواختن قطعات است که یک هارمونی مکانیکی شکل می‌گیرد. این موسیقی در بهترین حالت تنها برای مخاطب ناآشنا به جز یک موسیقی گوش‌نواز و آرامش‌بخش است.

این طرف ماجرا هم موسیقی ایرانی است که از آن فقط یک خط ملودی باقی مانده است که با تزئینات آشنا با جز تاثیر خود را از دست داده است.
موسیقی جز پر است از مدولاسیون‌های ناگهانی و سکوت‌های پی در پی که درست نقطه‌ی مقابل موسیقی ایرانی است که همچون غزل، آهسته و پیوسته پیش می‌رود. بعید است بتوان با حذف تغزل از موسیقی ایرانی و نادیده گرفتن آزادی و غیرقابل پیش بینی بودن موسیقیِ جَز، هنگام ترکیب این دو، به ماحصل جذابی رسید.

به هر روی این نکته را هم نمی‌توان نادیده گرفت که پیش از شکل‌گیری گروه‌هایی مثل نایما، آبرنگ، آنسامبل پیتر سلیمانی‌پور و... این آلبوم به شکل رسمی منتشر شده است و به عنوان حرکتی پیشرو هرچند محافظه‎‌کارانه قابل تأمل است.

پژمان کیوان امیر بهاری جز موسیقی ایرانی ارغنون گل گلدون پیانو جز

برای خرید و دانلود آلبوم گل گلدون: پیانو جَز به وب‌سایت بیپ‌تونز مراجعه کنید.

آراء منتقدان: 2.6 ( 7 رای)
09 تیر 1397
Portreye Ahangsaz Dar Javani 1

گفتگو با دیگران

نویسنده: آروین صداقت کیش

«پرتره‌ی آهنگساز در جوانی» گذشته از هر چیز، حتا گذشته از مرور تاریخچه‌ی زندگی هنرمند، خبر از برآمدن یک آهنگساز می‌دهد و می‌گوید اگر سرگذشت آهنگسازش به همین منوال پیش برود که از 1392 تا 1395 رفته (تاریخ قطعه‌های آلبوم)، در آینده از «امین شریفی» آوازه‌ای بلند خواهیم شنید.

به ترتیبی متفاوت از چیدمان آلبوم، مثلاً از قطعه‌ی «مونولوگ برای تنهایی آهنگساز» اگر آغاز کنیم، گفتگوی بازیگوشانه‌ی آهنگساز با استراوینسکی بزرگ و تم مشهور ابتدای «پرستش بهار» را می‌شنویم. و نیز درمی‌یابیم به نحوی موفق یکی از نشانه‌های سبکی استراوینسکی (تکرار بسیارِ تم بدون آن‌که شنونده را دل‌زده کند) را نیز دستمایه‌ی گفتگویش کرده است. استاد افسانه‌ای سده‌ی بیستم از طریق دگرگونی رنگ‌آمیزی و گاهی بافت یکنواختی را از کارش دور می‌کرد، و آهنگساز جوان اوایل سده‌ی بیست و یکم، از طریق دگردیسی سیمای تم در یک واریاسیون مداوم به یاری واژگان گسترش‌یافته‌ی تکنیکی فلوت.

«کوارتت پارسی»، «کوینتت شماره‌ی 2» و کمی بافاصله «چرا چونین باید؟» دل‌مشغولی آهنگساز به برداشت‌هایی از موسیقی ایرانی را بازگو می‌کند و باز فن گسترش او را فاش می‌سازد، مخصوصاً اگر در پرتو مونولوگ بشنویمشان. در همه‌ی این قطعات توانایی کار با محتوای تماتیک محدود (نقش‌مایه‌های موسیقی ایرانی) و گستراندن آن در زمانی به‌راستی طولانی از طریق تغییر تدریجی مداوم، پیاپی برش زدن-متوقف شدن-باز حرکت دادن جریان موسیقی، نگاه روشن به ریتم و بافت خلوت و شفاف به چشم می‌خورد. و باز از این ویژگی‌ها بارزتر ظرافت در گفتگو با آثار و روش آهنگسازی یک آهنگساز دیگر است که خودنمایی می‌کند به‌ویژه اگر به یاد آوریم  تم بارز «چرا چونین باید؟» را در آغاز «سمفونی مونودی» مهدی حسینی و ارتباط‌های دیگر قطعه را با «کنسرتو برای کوارتت زهی و ارکستر مجلسی» از همان آهنگساز.

همین نشانه‌ها امین شریفی را آهنگسازی توانا در وام‌گیری از/گفتگو با دیگران معرفی می‌کند. او نیروی آن را دارد که زبان دیگران را بیاموزد و بدون آنکه به دام تقلید بیفتد عناصری از بیانشان را با زبان خاص خودش بیامیزد و درنهایت همچنان خودش بماند. تکرار این ویژگی‌ها یعنی آهنگساز بیان متمایز خود را (گرچه هنوز در حال تکوین) یافته است؛ گامی محکم برای ابتدای راه.

برای خرید و دانلود آلبوم پرتره‌ی آهنگساز در جوانی به وب‌سایت بیپ‌تونز مراجعه کنید.

آراء منتقدان: 3.4 ( 7 رای)
06 تیر 1397
Scriabin 1

اسکریابین بدون کیفیت تُن‌ها

نویسنده: آروین صداقت کیش

چه چیز بیش از خود نغمه‌ها (تُن‌ها)، کیفیت نغمه‌های تنها، برای اجرای آثار یک «شاعر نغمه‌ها»1 ممکن است اهمیت داشته باشد؟ اولین قطعه از 24 پرلود برای پیانو اپوس 11 (که آهنگساز به پیروی از شوپن ساخته) که شروع می‌شود صدادهی خشک پیانو و کیفیت نغمه‌هایی که علی یگانه استخراج می‌کند (مخصوصاً کمبود تعادل کیفیت بین دست راست و چپ) این اهمیت را به یاد شنونده می‌آورد. اما تنها ویژگی‌های مربوط به صداگیری از ساز و پنجه نیست که توجه را جلب می‌کند بلکه دامنه‌ی دینامیکی نسبتاً محدود (به‌عکس آنچه برای اجرای اسکریابین لازم است) باعث تخت شدن نسبی قطعات می‌شود (جز تا حدودی شماره 20 و 24). مقایسه‌ی روند پرلودها که می‌تواند در شماره‌ی 6 به نوعی اوج دینامیکی برسد با شماره‌ی 2 یا شماره‌ی 10 نجواگونه، کمبود پرسپکتیو را نشان می‌دهد، همین‌طور شماره‌ی 14 که دینامیک مواج یا همان پرسپکتیو دگرگون‌شونده تعیین‌کننده‌ی جمله‌بندی‌اش است. قطعه‌ها در فقدان این ملزومات، گستردگی مؤلفه‌های سازنده، تفکیک خطوط مختلف (مانند شماره‌ی 18 که همین مشکل جمله‌بندی‌اش را از شفافیت انداخته) و درنتیجه بخش بزرگی از لطافت روحانی و کاراکتر عاطفی رازگونه‌شان و شخصیت سبکی‌شان را از دست می‌دهند.

با گذر از چند والس، فانتزی، ماژورکاها و ... آنچه می‌‌شنویم تقریباً همین‌گونه است (گرچه در ماژورکاها به دلیل بافتارشان کم‌تر فرصت خودنمایی می‌یابد) تا به سونات شماره‌ی 7، «مَس سفید»،  برسیم؛ آنجا که یک اثر بزرگ و پیچیده منتظر شنوندگان است. نخست تندای کم و سرعت تکلم شمرده شمرده توجه را جلب می‌کند. اما پس‌ازآن بیش از هر جای دیگری غیاب صدادهی موردنظر آهنگساز را می‌بینیم؛ از همان میزان‌های اول با ظاهر نشدن صدای رازآلود (mystérieusement sonore) نوازنده پیام می‌دهد که مانند قطعات پیشین بخش اعظم ویژگی یک قطعه‌ی اسکریابین به حال خود گذاشته است (و این روش را تا انتها کم‌وبیش ادامه می‌دهد)، با این تفاوت که در این سونات ساختار سرتاسری قطعه تنیده در این ویژگی‌های صدایی است؛ به‌مجرد آن‌که کیفیت نغمه‌ها دگرگون می‌شود یا تعادل دینامیکی تغییر می‌کند جمله‌بندی و فرم در خطر واپاشی قرار می‌گیرد.


1- لقبی که آرتور ایگلفیلد هال در عنوان کتابش «A great Russian tone poet» به اسکریابین داد.

آروین صداقت کیش علی یگانه الکساندر اسکریابین کلاسیکال

برای خرید و دانلود آلبوم اسکریابین | آثار پیانویی به وب‌سایت بیپ‌تونز مراجعه کنید.

آراء منتقدان: 1.9 ( 6 رای)
03 تیر 1397
بالا