نشان ملی ثبت(رسانه‌های دیجیتال)

تگ: حسین علیشاپور


shere zan2

جنسیتِ مظلوم، موسیقیِ مظلوم‌تر

نویسنده: فرشاد توکلی

بیش از آواز، که به‌واسطه‌ی رنگ و گستره‌اش می‌تواند زنانه یا مردانه باشد، قابلیتِ دیگری برای انعکاسِ جنسیتْ در ذاتِ موسیقی نیست؛ حداقل تا آنجا که به روابطِ صداها باز می‌گردد. تحمیلِ جنسیت‌محوری بر صداها، که راه‌های نمودِ خود را در نظام‌های موسیقایی به اتکای روابطِ دیگری یافته‌اند، همان‌قدر ناروا، بی‌مبنا، ساختگی و غرض‌ورزانه است که بر حقوق و زندگی اجتماعیِ انسان‌ها؛ و به‌خصوص، اینجا و به احترامش، در داوریِ موسیقیِ زن.

شعر زن چنین تحمیلی بر موسیقی روا داشته، اما تنها از این مسیر نیست که شکستِ خود را حتمی می‌کند. مسیر اصلی از خلال ادعاهای موسیقایی می‌گذرد: «نگاهِ پلی‌فُنیک، تلفیق شعر و موسیقی با معیارهای علمی، شناخت دقیق مُدهای ایرانی و کاربردِ صحیح آن، رنگ‌آمیزی صوتی و استفاده‌ی به‌جا از سازهای مختلف با توجه به قابلیت‌ها و وسعت صوتیِ آنها و در نهایت افزودنِ چاشنی احساس و بیان زنانه». شعرِ زن تقلید ناموفقی است از تجربه‌هایی از جنس مجید درخشانی؛ تجربه‌هایی که موفقیتِ خود آنها نیز تردیدبرانگیز است: تحمل‌پذیر کردنِ ساز و آواز با نشاندنش بر همنوازیِ گروه، بی‌هیچ رابطه‌ی معناداری بین‌شان؛ تکنوازی‌هایی که گاه در کمتر از یک‌دقیقه‌شان سه‌بار ویرایش دیجیتال انجام شده است؛ بافت صوتی‌ای که از خود دفاع نمی‌کند، نه آنجا که به بسط و گسترش ایده‌ها مربوط است و نه آنجا که سازهای برگزیده را می‌کاویم ــ نمونه‌اش حضور مزاحم و تقریباً همیشگی ویلن‌سِل‌ها؛ و دیگر نمونه‌ها.

اما حقِ شعرِ زن را به‌جا نیاورده‌ایم، اگر از تولیدِ بی‌کیفیتش نگوییم. گذشته از صدابرداری و میکسِ بی‌کیفیت (به‌ویژه برای سنتور)، آنچه احساسِ هیچ انگاشته شدن را به‌طرزی سخاوتمندانه به مخاطب القا می‌کند ویرایش‌های دیجیتالِ متعدد است؛ نه‌تنها از آن جهت که سه دقیقه تکنوازیِ «زنی که [...] حرف‌هایی دارد از ملودی‌های غنی ردیف» را برای‌مان سرِ هم می‌کنند، بلکه از آن جهت که تا این حد ناشیانه‌اند. اگر رواست که مسئولیت اصلیِ این کیفیت را بر دوش نسترن هاشمی بگذاریم، این هم رواست که مؤسسه‌ی ماهور را نیز در این کار سهیم بدانیم؛ مؤسسه‌ای که به‌نظر می‌رسد با سرعت از دورانی که در کیفیتِ تولید وسواس به‌کار می‌بُرد دور می‌شود. آیا بی‌جاست این وضعیت را معلولِ انتشارِ آلبوم‌های بی‌هزینه‌ای بدانیم که کارشان کارِ کارتِ ویزیت است؟

برای خرید و دانلود آلبوم شعر زن به وب‌سایت بیپ‌تونز مراجعه کنید.

آراء منتقدان: 0.4 ( 8 رای)
29 خرداد 1398
Sarve Bala 00

یکی از میان سیاهی‌لشگرها

نویسنده: کامیار صلواتی

سرو بالا را شاید بتوان نمونه‌ای از ده‌ها اثری دانست که در سی ساله‌ی اخیر تولید شده‌اند و بی‌سروصدا آمده‌اند و رفته‌اند؛ آثاری که همه‌‌ی مختصاتشان طبق هنجارهای رایج و تثبیت شده شکل می‌گیرد و هرگز قرار نیست با شکل‌گیری‌شان اتفاقی خاص رخ دهد. نه مخاطبان چندان چشم به چنین آثار منفعلانه‌ای دوخته‌اند و نه متخصصان انتظار چندانی از آن‌ها دارند. اگر سابقاً چنین آثاری به لطف سکوت و سرکوب دیگر ژانرهای موسیقایی ، که تا بیست سال پیش حاکم بر فضای موسیقی بود، و البته اندک طراوت و تازگی‌شان نسبت به زمانه‌ي خود تا حدّی می‌توانستند مورد توجه قرار گیرند، در شرایط فعلی هیچ چشم‌اندازی برای آن‌ها نمی‌توانیم متصور باشیم:

یکی دو تصنیف، چند ساز و آواز، «گروه‌نوازی» سازهای ایرانی به‌سبک کلیشه‌ای «تار و کمانچه و سنتور و عود و نی همه همان یک ملودی را بزنند»، نشاندن عین‌به‌عین سیلاب‌های اشعار روی نت‌ها و خود را تسلیم محض وزن کلام کردن، تطابق سیر کلّی مدال قطعات و آلبوم با سیر موجود در ردیف امّا نه شکلی بدیع یا ظریف  و گنجاندن یکی دو چهارمضراب و پیش‌درآمد، همگی در بیات ترک و افشاری با آشناترین برداشتی که از این دو آواز می‌توانیم متصور باشیم، تمام داستان «سرو بالا»ست.

در دفترچه‌ی سی‌دی محمد عشقی این اثر را در امتداد «ساختار و زیبایی‌شناسی چند صدساله»ی «سنت» دانسته است. این اثر نه برآمده از سنتی چندصدساله است و نه یک اثر سنتی (با تمام ابهام معنایی‌اش).

ویژگی‌های آن دقیقاً مختص به دوره‌ای خاص و اتفاقاً متأخر از تاریخ موسیقی ایرانی است که اگرچه پیوندهای نسبتاً پررنگی با سنت صد و چند ده‌ساله‌ی قاجاری (نه چندصدساله!) دارد، برآمده از منفعلانه‌ترین، کلیشه‌ای‌ترین و تکرارشونده‌ترین ساختارها و برداشت‌های فعلی درباره‌ي موسیقی کلاسیک ایرانی است.  این تصور موهوم از مفهوم مبهم «سنت» تنها توضیح دست‌اندرکاران «سرو بالا» برای چرایی شکل‌گیری آن است؛ دستاویزی همیشگی برای توجیه تکرار مکررات؛ امّا این‌بار حتّی دستاویز حفظ و امتداد سنت نیز، از آن‌جا که این اثر چندان «سنتی» هم نیست، به‌کار تطهیر چنین اثری نمی‌آید.

برای خرید و دانلود آلبوم سرو بالا به وب‌سایت بیپ‌تونز مراجعه کنید.

آراء منتقدان: 1.3 ( 7 رای)
15 مهر 1396
بالا